Những lão ngư bám biển, xây làng

Quảng Ninh có đường bờ biển dài, với nhiều đảo lớn, nhỏ. Đây là điều kiện quan trọng cho những làng chài ven biển hình thành và phát triển với đội ngũ ngư dân gắn bó cả đời với biển cả. Trong số đó, có những ngư dân dù đã ở cái tuổi "xưa nay hiếm" nhưng vẫn tích cực bám biển, xây làng.

Lão ngư Nguyễn Văn Đông, thôn 3 xã Thắng Lợi bên câu chuyện kể bảo vệ làng biển cho con cháu.

Lão ngư giữ đảo

Chúng tôi có may mắn được gặp ông Nguyễn Văn Đông, 78 tuổi, một lão ngư đã sống nhiều năm trên xã đảo Thắng Lợi (Vân Đồn). Kể cho chúng tôi nghe về những tháng ngày đầu tiên dựng đảo, ông vẫn nhớ rõ từng mốc lịch sử. Đó là năm 1957, khi những hộ dân chài lênh đênh trên biển cùng nhau tụ hợp và định cư trên đảo này, gia đình ông là một trong 7 hộ đầu tiên lên đảo dựng nhà. Cũng trong năm ấy, những hộ trên đảo và các hộ dân sống trên biển cùng nhau xây dựng các hợp tác xã trên đảo là: Cống Đông, Bến Cầu, Hà Lạng, Cát Bạc chuyên khai thác thuỷ hải sản. 

Giai đoạn những năm 1965 đế quốc Mỹ điên cuồng đánh phá với dã tâm biến miền Bắc "trở lại thời kỳ đồ đá" hòng ngăn chặn từ gốc mọi nguồn chi viện sức người, sức của cho miền Nam ruột thịt. Nhiều nơi trong tỉnh trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Những năm kháng chiến ác liệt, ông Đông khi ấy là chàng thanh niên Nguyễn Văn Đông, Bí thư đoàn thanh niên, chỉ huy đoàn thanh niên xã đảo kiên cường đánh trả máy bay giặc, canh giữ, bảo vệ toàn vẹn vùng biển, vùng trời, góp phần cùng cả nước đánh thắng giặc Mỹ. Ông còn nhớ như in những sự kiện lịch sử trong thời kỳ kháng chiến hào hùng ấy. Năm 1966, dân quân xã Thắng Lợi đã góp công bắt sống hai tên giặc lái Mỹ; năm 1973 dân quân xã Thắng Lợi được bằng khen vì lập thành tích bắn hạ tên giặc lái thứ 200 của tỉnh. Năm 1975, khi hoà bình lập lại, vợ chồng ông Đông trở về sinh sống và gắn bó với nghề đi biển ở trên đảo. Với uy tín từ những thành tích trong chiến tranh, ông Đông đã được bà con trong xã bầu vào các chức vụ quan trọng như: Bí thư Đảng uỷ, Trưởng Ban công tác mặt trận xã… Ông Đông chia sẻ: "Được bà con tín nhiệm, tôi luôn lấy đó là niềm tự hào và phải cống hiến hết mình, góp phần đẩy mạnh phong trào lao động sản xuất, phát triển kinh tế, thực hiện theo các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước…". Hiện nay, ông Đông đã già, sức khoẻ yếu, không trực tiếp tham gia sản xuất nữa nhưng ông vẫn truyền dạy cho con cháu những kinh nghiệm của mình. Đồng thời, tham gia hướng dẫn, bảo ban những ngư dân trẻ về cách khai thác nguồn lợi từ biển một cách bền vững.

Có được xã đảo Thắng Lợi bình yên và phát triển như ngày hôm nay có một phần công lao của những người như ông Đông đã bám biển, bám làng xây dựng cuộc sống mới từ trong khó khăn, gian khổ. Vì những cống hiến của mình, ông Nguyễn Văn Đông đã được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Kháng Chiến cứu nước hạng Nhất, Huân chương Vì sự nghiệp Đại đoàn kết, Kỷ niệm chương về nghề cá, Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng…

Hết lòng với làng xã

Đến xã đảo Minh Châu (Vân Đồn), không ai là không biết lão ngư Bùi Văn Thành. Sinh năm 1949 tại Minh Châu, từ nhỏ đã theo cha đi đánh cá, sống quen với vị mặn mòi của biển nên khi tham gia quân ngũ năm 1968, ông được tuyển vào đội ngũ bộ đội đặc công nước, tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị ác liệt. Kể về những tháng ngày chiến đấu, ông không khỏi tự hào: "Hồi ấy tôi cùng các anh em trong đơn vị đã góp sức đánh chìm nhiều tàu địch, góp phần không nhỏ cho chiến dịch giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước". Sau những ngày tháng cống hiến hết mình trong quân ngũ, năm 1980, ông được phục viên về địa phương làm cán bộ xã, rồi làm Chủ tịch UBND xã. Với ông Thành, những tháng năm công tác tại quê hương mình là những tháng năm đáng nhớ nhất. Ông Thành tâm sự: "Hồi ấy về quê hương, thấy bà con mình còn nghèo quá. Cái khó cứ đeo bám mãi làm người dân đảo không phát triển được. Tôi cứ trăn trở mãi là sao để giúp bà con thoát khổ?".

Từ những trăn trở, ông đã chuyển thành những việc làm cụ thể giúp ích cho làng xã. Năm 1983, ông mạnh dạn đề đạt xin tỉnh một cụm truyền thanh, để bà con trên đảo nắm bắt thông tin. Thế là cụm truyền thanh đầu tiên trên đảo được xây dựng, 84 cột loa được bắc đến từng thôn xóm đã xoá đi sự "khát" thông tin của bà con. Năm 1985, ông là người có công mang nguồn điện về cho xã đảo khi đề xuất với tỉnh cấp một cụm máy phát điện. Ông Thành nhớ lại: "Hồi ấy để dẫn điện về, cả xã hò nhau góp sức xây cột, dòng dây, ai cũng hồ hởi, vui mừng. máy phát điện chỉ đủ thắp bóng đèn trong 1-2 tiếng buổi tối thôi, nhưng đó là cả một tương lai mới mở ra cho người dân Minh Châu". Năm 1994, nhờ có sự hỗ trợ của Công ty Cát Vân Hải, cả xã chung tay góp sức xây dựng con đường nối giữa các thôn, có con đường đi lại thuận tiện, bà con mạnh dạn phát triển thêm các dịch vụ du lịch, đời sống nhiều hộ khấm khá lên nhiều. Với nghiệp biển, ông khuyến khích bà con trong xã phát triển nhiều hình thức khai thác thuỷ, hải sản để phát triển kinh tế, như: Đánh bắt xa bờ, đánh bắt sứa, đào sá sùng… Nhờ đó, đời sống của bà con xã khá hơn rõ rệt.

Giờ đây khi đã về hưu, nhưng ông vẫn rất quan tâm đến việc làng việc xã. ông vẫn dạy bảo con, cháu trong gia đình: "Mình là con của biển, phải bám biển mà sống, phải mang sức mình làm đẹp cho quê hương…".

Nguyễn Thanh