Để tiểu thủ công nghiệp phát triển bền vững

Trong những năm qua, sản xuất tiểu thủ công nghiệp (TTCN) của Quảng Ninh đã có sự phát triển nhất định. Sản phẩm TTCN đa dạng phong phú, phục vụ cho dân sinh và xuất khẩu như hàng gốm sứ, chế biến gỗ, mộc, thêu ren, thuỷ tinh, ngọc trai. Tuy nhiên, hiện nay ngành TTCN của tỉnh vẫn phát triển nhỏ lẻ, mang tính tận dụng nguồn lao động nhàn rỗi chứ chưa thực sự có chiến lược phát triển và chế độ đào tạo, đãi ngộ lao động lành nghề còn nhiều hạn chế.

Lợi thế tài nguyên và lao động

Ở Quảng Ninh có các nguồn nguyên liệu dồi dào có ưu thế để phát triển TTCN như song, mây, giàng giàng, tre, nứa, nguyên liệu sét, cao lanh trắng… Đặc biệt là than của vùng Cẩm Phả phục vụ cho chạm khắc than đá tạo ra những sản phẩm độc đáo phục vụ cho khách du lịch và xuất khẩu.

Làm thuyền nan tại khu Hưng Học, phường Nam Hoà, TX Quảng Yên.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có trên 22.000ha rừng tre nứa, phân bố tập trung ở các vùng Hoành Bồ, Ba Chẽ, Tiên Yên phục vụ cho nhu cầu sản xuất giấy bao bì, giấy vàng mã và tre dùng vào đan lát các sản phẩm thủ công. Cùng với diện tích tre gai, tre nhà ngà, vầu bương ở vùng đồng bằng, tre trúc vùng Hoành Bồ, Uông Bí, Cẩm Phả, Tiên Yên do các hộ dân tự trồng cũng có thể làm các mặt hàng thủ công mỹ nghệ như mành trúc, hàng tre hun… Một số nguyên liệu chính cho thuỷ tinh, trạm khắc: Cát trắng ở Vân Hải, Vĩnh Thực, Cô Tô; đá trắng Hoành Bồ, đá màu mỹ nghệ ở Hải Hà, đá tấn mài ở Đầm Hà…  Đặc biệt, ở Quảng Ninh còn phát triển ngành nghề điêu khắc than đá. Có thể nói đây là ngành nghề độc nhất mà chỉ ở Quảng Ninh mới có vì nguyên liệu chính là than cục (kíp lê non). Theo thống kê, hiện tại ở TP Hạ Long và Cẩm Phả còn khoảng 70 thợ điêu khắc than đá lành nghề cùng 40 hộ đang còn sản xuất rải rác ở các khu phố cung cấp hàng mỹ nghệ than đá cho các điểm đại lý bán hàng cho khách du lịch ở các vùng Hạ Long, Tuần Châu, Yên Tử…

Tuy nhiên, hiện nay các nguyên liệu như song, mây, giàng giàng có nhiều ở vùng rừng của tỉnh vẫn chưa được sử dụng một cách hiệu quả mà phần lớn vẫn là do nhân dân địa phương đang khai thác để bán sang Trung Quốc. Các nguyên liệu như đay, cói, trước đây được trồng nhiều ở các vùng nước lợ Uông Bí (Phương Nam), Quảng Yên (Hà An) đến nay một số diện tích cấy lúa năng suất thấp, có thể chuyển sang trồng cói thì cũng đang bị mai một dần. Chiếu cói Phương Nam, Hà An đã dần mất chỗ đứng trên thị trường… Hiện tại, ngành nghề mây tre đan trên địa bàn tỉnh đang được sản xuất tại khu Hưng Học, phường Nam Hoà của TX Quảng Yên chủ yếu là các mặt hàng phục vụ đánh bắt ven bờ cho ngư dân địa phương như thuyền nan, lờ, đó, nơm, dậm…

Hạn chế về năng lực

Theo số liệu thống kê của Cục Thống kê tỉnh, đến thời điểm này số cơ sở TTCN ngoài quốc doanh trên địa bàn có trên 8.000 cơ sở, chiếm 98% tổng số cơ sở trong ngành công nghiệp toàn tỉnh. Một số cơ sở tiểu thủ công nghiệp phát triển rõ nét đó là gốm sứ với sản lượng năm đạt gần 3.000 ngàn sản phẩm/năm.

Sản phẩm TTCN của tỉnh hiện tại chủ yếu là tiêu dùng trong nước, phục vụ nhân dân địa phương và khách du lịch qua địa phương. Hiện nay chỉ có các sản phẩm gốm mỹ nghệ do được sản xuất bằng công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại, gắn kết giữa thủ công mỹ nghệ sơn mài với gốm sứ – khảm trai với ghép tre ghép trứng nên đã xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới. Còn lại phần lớn các cơ sở sản xuất TTCN chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc là hộ gia đình, vốn nhỏ, chủ yếu là tổ chức sản xuất để giải quyết công việc làm và đời sống của gia đình nên hiệu quả kinh tế và sức cạnh tranh của sản phẩm không cao. Bên cạnh đó, các hoạt động này còn gây ô nhiễm môi trường tại các khu dân cư. Vì thế, để TTCN phát triển mạnh mẽ theo hướng bền vững, cần có các cơ chế khuyến khích, hỗ trợ hoạt động các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ tự nâng cao năng lực sản xuất, quản lý điều hành như thành lập các doanh nghiệp, hợp tác xã, công ty TNHH, công ty cổ phần. Theo đó, việc quyết định sản xuất như sản xuất hàng gì, sản phẩm gì, giao hàng ở đâu đều do doanh nghiệp đảm nhận. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng sản phẩm thì hệ thống phân phối cũng cần được các doanh nghiệp quan tâm. Ngoài các hình thức như uỷ thác xuất khẩu, hợp đồng xuất khẩu các cơ sở TTCN đã thực hiện cần có các trung tâm giới thiệu bán hàng tiểu thủ công nghiệp ở các khu du lịch: Hạ Long, Tuần Châu, Bãi Cháy, Vân Đồn, Móng Cái… kết hợp với quảng bá, giới thiệu với khách du lịch trong nước và quốc tế.

Cùng với việc thành lập các doanh nghiệp, tổ chức cơ sở sản xuất, các địa phương cũng cần dành quỹ đất cho xây dựng cụm điểm công nghiệp với diện tích từ 1 đến 2ha để các đơn vị này tổ chức những công đoạn cần làm tập trung như chế biến nguyên liệu, sấy, hun, hoàn thiện sản phẩm, kho chứa nguyên liệu, thành phẩm, cơ sở văn phòng làm việc nghiên cứu kỹ thuật của doanh nghiệp. Đặc biệt, phát triển thêm nghề mới tại các thôn xã nhằm đa ngành nghề ở cùng một địa phương.

Hiểu Trân